Bundan önceki yazımızda h. 901 tarihli Arapça vakfiyeye istinaden Amasya’mızın ve bölgemizin müstesna mabedi nâm-ı diğer “İmaret Câmii”nde tayin edilen dini görevlere ve câmide hizmet eden görevlilere dair bazı notlar aktarmıştık. Şimdi yine aynı vakıfnameye binaen imaret hizmetlerine dair bazı bilgiler paylaşmak istiyorum. Vakfiyede imaret hizmetleri bağlamında yirmi kadar görev bulunmaktadır. Aydınlatmadan idareye, kapıcılıktan aşçılık ve tamirciliğe kadar pek çok görev tanımı söz konusudur. Yine bu görevleri yerine getirmek üzere imaret hizmetlerinde elliden fazla görevli bulunmaktadır. Bu sayıya daha önce bahsettiğimiz din hizmetlerini yürüten personel ve medrese çalışanları dahil değildir. Söz konusu görevler ve görevlileri hakkındaki bilgiler şu şekildedir:

1.Aydınlatma: Aydınlatma görevlisi caminin kandillerini vaktinde yakacak ve söndürecek aynı zamanda misafir odalarının kandillerini de yakacaktır. Yağı kandillere koyarken halı ve kilimler üzerine dökülmemesine dikkat edecektir. Görevli her gün için iki dirhem alacaktır.

2. Yönetici: Güvenilir, mütedeyyin, takva sahibi olacaktır. Ayrıca yiyeceklerin kontrollerini yapma, iyisini kötüsünden ayırma, fukara, ulema, misafirlere ve diğer hak sahiplerine gıdalarını ulaştırmakla görevlidir. Yönetici her daim görevini ciddiyet içerisinde yapacak, misafirlere gereken hürmeti gösterecektir. Kendisine günlük on dirhem verilecektir. Bunun yanında vakıf hasılatından her sene yedi müd buğday, üç müd arpa olmak üzere on müd hububat alacaktır. (Müd, bölgelere değişebilen eski bir hacim ölçüsüdür.)

3. Haraç vekili: Emanet, dindar, takva özelliklerini haiz ve yine alış-veriş tecrübesi gibi niteliklere sahip olmalıdır. Harac vekili ihtiyaçları tertip ve düzen içinde hazır eder. Vaktinde iyisini satın aldığı ürünleri yöneticiye arz edecektir.  Eğer yönetici alınanı kabul etmezse alış-veriş fesh olunacaktır. Bu görevi karşılığında günlük beş dirhem alacaktır.

4. Hâzin-i emin: Buna aynı zamanda “kilerdâr” denilir. Kileri özen ve ciddiyetle korur. Bal, yağ, pirinç, buğday, un, gibi kilerdeki diğer gıdaları hıyanetten uzak bir şekilde titizlikle korur. Kilerdâra günlük dört dirhem tahsis edilmiştir.

5. Anbardar: Anbardâr denilen kimse misafirlerin bineklerinin yemi için görevlendirilecektir.  Güvenilir ve metanetli olacaktır. Yine arpa yeminin ve odunların korunması gibi imaret işleri ile ilgilenecektir. Ayrıca misafir binekleri için gerekli yemleri, hıyanet ve ihanetten uzak bir şekilde taksim edecektir. Her gün üç dirhem alacaktır.

6. İki temizlikçi: Ferrâş denilen iki temizlikçi nöbetleşe usulü imarete gelirler. Gelen misafirlerin beklememeleri ve sıkıntı yaşamamaları için oradan ayrılmaz. Misafirleri saygı ve hürmetle yerlerine indirir, kalacakları odaları süpürür ve yatakları serer. Yine gecikmeksizin geldiklerini şeyhe haber verir. Ferrâşlar kilerdâra da yöneticinin tayin ettiği misafirliği tebliğ eder. Üç günlük misafirlik süresi tamamlandıktan sonra onları güler yüzle ve tatlı dille uğurlar.

7. İki nakîb: Nakîbler talebe, fukarâ ve misafirlere sabah akşam gecikmeden ekmek ve yemek taksimi yaparlar. Yine imarete konuk olanların hizmetleriyle meşgul olurlar. Üç güne kadar misafirliklerinde yemeklerini getirtirler. Güzel adet ve uygulamalara riayet ederler. Bunlara da her gün dört dirhem verilecektir.

8. İki kayyim: İmaretin içini, dışını ve avlusunu süpürürler. Yatakların vaktinde serilmesi ve toplanması ile ilgilenirler. Bunlar imaret kapısında otururlar ve imaret içini ve imaret duvarlarını verilecek zarardan, buralara yazılacak batıl ve bozuk yazılardan korurlar. Bu işlemleri Cuma günü hariç nöbetleşe yürütürler. Cuma günü ise beraber görev yaparlar.  Kayyimler de günlük iki dirhem alacaklardır.

9. Dört ekmekçi: Emin, dindar, hıyanetten uzak, işinde yetenekli vasıfları olur. İmaretin ekmeklerini yaparlar. Münavebe usulü çalışırlar. Ekmeklerin temizliği ve sayısından sorumludurlar. Her birine günlük üç dirhem verilecektir.

10. Dört aşçı: Çeşitli yemeklerin yapımında maharet sahibi olacaklardır. İşlerinde nefaset, nezafet ve letafet üzere münavebeli çalışırlar. Her birine günlük üç dirhem verilir.

11. İki bulaşıkçı: İmaretin kap kacaklarını yıkarlar. Talebeye ve diğerlerine yemek getirirler. Bunun yanında yemek getirmede kendilerine yardım eden fukaraya yüz dirhem ekmek (bir somun) ve içinde bir parça et olan bir kap yemek verilir. Bunlara günlük iki dirhem verilir.

12. Bir Kapıcı: Yemeğin gelişi ve taksimi sırasında kapıda durur. Yemek alırken adaba aykırı davrananları meneder, nasihat eder olmazsa sertçe ikaz eder. Yine de vaz geçmezseler kadıya bu kişileri kadıya teslim eder. Kapıcıya her gün için üç dirhem verilir.

13. Et taşıyıcısı: İyi ve semiz etler alır ve düzgün bir şekilde mutfağa taşır. Kötü et almaz bunun için de özel kasap tutmaz. Her gün iki dirhem alır.

14. Hububat ayıklayıcısı: Buğday ve pirinç gibi kuru gıdaları ayıklamakla görevlidirler. Buğday ayıklayıcısı için günlük üç dirhem. Pirinç ayıklayana ise bir dirhem verilir. Bu gıdalarda temizliğe engel bir şey bulunmamalıdır.

15. Su değirmeni görevlisi: İmaretin su ihtiyacı için bu işle ilgili görevliye iki dirhem verilecektir.

16. Ahır bakıcısı: Bakıcı işine son derece özen gösterir. Misafirlerin bineklerine bakar, akşam namazından sonra ahırı kapar, fecir vaktinden önce açar.   Hayvanların zayi olmaması yahut bir eşyanın kaybolmaması için dikkatli olur. İmaretin ahır bakımı için kendisine günde iki dirhem verilir.

17. Tuvaletçi: Bu hizmet için günlük iki dirhem tahsis edilmiştir.

18. Buhurcu: İmarete güzel koku yaymakla görevlidir. Yine kandillere buhur koyma hizmeti yapar. Her gün üç dirhem alır.

19. İki tamirci: İmaret, medrese ve mektebin bozulan yerlerini tamir ederler. Her birine günlük iki dirhem verilir.

20.13 câbî ve birer kâtip: Câbî vakıf gelirlerini toplamakla görevli kimsedir. Vakfiyeye göre imaretin câbîleri çeşitli vilayetlerdeki vakıf gelirlerini toplamakla görevlidir. Kendilerine işlerinin zorluk ve kolaylığına göre ücretler takdir edilir. Bunlardan dördü Ankara nahiyesinde olup hizmetlerine göre bunlardan üçüne günlük dört dirhem, birine ise üç dirhem verilecektir. Samsun nahiyesindeki câbîsi için dört dirhem, Engis nâhiyesindeki câbi için dört dirhem Canik-i Göl (Canik) nahiyesindeki câbîsi için üç dirhem, Geldiklanabad (Amasya batısına tekabül eden alanlar) İskilip ve Sonisa nahiyelerindeki câbî için dört dirhem, Mudurnu Nahiyesindeki câbî için iki dirhem, Küre-i nühas (Küre) kazalarından İnebolu’daki câbi için dört dirhem, Kastamonu nahiyesinde bulunan câbî için üç dirhem, Sinop Nahiyesindeki câbî için dört dirhem, Kangırı (Çankırı), Kalecik ve Karıpazarı (Bugün Çankırı’ya bağlı Orta ilçesi) nahiyesindeki câbî için dört dirhem, câbîlerin yanında dolaşıp kayıt ve zabt tutacak katipler için dört dirhem verilecektir.

Görüldüğü gibi vakfiyedeki bu veriler II. Bâyezid Câmii’nin dini bir mekân olduğu kadar Amasya halkının sosyal hayatının önemli bir parçası olduğunu göstermektedir. İmaret hizmetlerinden şehre dışardan gelen misafirler, talebeler, çeşitli ihtiyaç sahipleri yararlanmaktadır. Böylece mezkûr vakfın faaliyetleriyle Amasya tarihinde günümüz sosyal devlet anlayışına karşılık gelecek ciddi roller üstlendiği anlaşılmaktadır. Bir sonraki yazımız vakfiyede yer alan ve külliyenin ana unsurlarından olan medrese ve mektep üzerine olacaktır. Üç ayların hepimiz için hayırlara vesile olması dileğiyle…