İmtihan kavramı dilimize geçen Arapça kökenli kelimelerdendir. Biz bu kelimeyi deneme, sınav anlamlarında kullanıyoruz. Yüce kitabımız Kur’ân’da da geçen kelime Mümtehıne Sûresi’nin10. âyet-ikerîmesinde bu anlamda kullanılmıştır.

Bu kelimenin kökünde altın ya da gümüşü, kalitesini anlamak üzere mihenk taşına sürme anlamı bulunmaktadır. Eskiden sarraflar söz konusu madenleri çeşitli yöntemlerle bu mihenk taşına sürerler ve ortaya çıkan izlere göre bunların saflık derecesini yani ayarını tespit ederlermiş.

Şu dünya hayatında gelecek kazanmak için sınavdan sınava koşturup duruyoruz. Önümüze konulan sorular içerisinde doğrusunu hatta bazen de en doğrusunu bulup işaretlemek durumundayız. Sonuçta sorulara kim daha doğru cevap veriyorsa ona göre bir puan takdir edilmektedir. Zira harıl harıl çalışanlarla horul horul uyuyanları birbirinden ayırt etmenin en makul yolu da onları imtihan etmek olsa gerektir.

Yüce Rabbimiz de insanın şu dünya hayatında imtihandan geçtiğini ifade eder ve önüne ebedi bir gelecek planlaması koyar. Buna göre hayat ve ölüm bir imtihan vesilesi olarak yaratılmıştır. İnsanoğlu yaşamında bazı durumlar üzerinden muhakkak denenecektir. Akıl ve irade bahşedilen insan şu dünya hayatında aynen bir sınav salonundaki gibi imtihan halindedir. Sanki dünya bir dershane ve bizler de o dershanede hayat derslerinden imtihan olan öğrencileriz. Lakin bu öğrencilik hayat boyu süren ve mezuniyeti ancak ölümle son bulan uzun bir süreç. Belki bu dünya salonunda kimsenin önüne öyle birkaç saatte çözülecek hazır konulmuş sorular yoktur. Ancak iyilik ya da kötülük, varlık ya da yokluk, darlık ya da genişlik, hastalık ya da sağlık şeklinde yüz yüze geldiğimiz her şey aslında birer imtihan sorusu gibidir. Belâ ve musîbetler de bu imtihan unsurları arasında sayılmaktadır. İnsanın tercihlerini iyi ya da kötüden yana kullanma durumunda olduğu zamanlar da insan için imtihan anlarıdır. 

İşte sayılan bütün bu imtihan konuları aslında birer mihenk taşı gibidir. Kişinin bunlar karşısında aldığı konum veya verdiği tepkiler ise iman kalitesini yahut ayarını göstermektedir. İnsanın söz konusu kritik anlarda alacağı konum ya da vereceği tepkiler imtihanı geçip geçmediğinin de bir sağlamasıdır. Varlık ve nimet içindeyken kavlî ve fiilî olarak şükredenler, darlık ve yokluk zamanlarında sabredenler, helal-haram arasına düşmüşken nefse hoş gelse de haram olanı terk edip tercihini helalden yana kullanma başarısı gösterenler, elinde imkân olduğu halde yanlışa ve günaha düşmekten kaçınanlar, kul hakkına girmekten korkanlar şu dünya imtihanını başarı ile geçenlerdir.  İşte bu güzel insanların tabiri caizse iman kalitesi yahut iman ayarı yüksektir.

Buna karşın nimetleri kötü amaç ve zevkler uğruna tüketenler, sürekli mal yığıp da hayır yolunda harcamaktan yana nasibi olmayanlar, az da olsa helal lokma yemek varken haramın çokluğuna tamah edenler, makam-mevki imkanlarını emanet görme yerine haksız kazançlara aracı kılanlar, musibet zamanında isyan edenler imtihanı kaybedenlerdir.

Dünya imtihanlarından başarıyla vermenin yolu “gelecek planlamasını dünya ve ahiret ekseninde yapmaktan geçmektedir. Çünkü hayat imtihanından aldığımız notlar ahiret günü önümüze konulacaktır. Herkes başarısını ahiret karnesinde görecektir. O gün gerçekte kazananların ve kaybedenlerin belirli olduğu gün olacaktır. Bu bakımdan şu dünya dershanesinde hayat ve ölüm arasında her daim imtihan halinde olduğumuzu bilme ve iman kalitemizi yükseltme idealine sahip olmak durumundayız. Ne mutlu dünya imtihanını başarıyla geçenlere...