Gün içinde farkında olmadan mırıldandığımız, bazen saatlerce hatta günlerce zihnimizden çıkmayan şarkılar… Halk arasında “dilimize dolandı” diye ifade edilen bu durum, bilimsel literatürde “earworm” (kulak kurdu) olarak adlandırılıyor. Peki beynimiz neden bazı şarkılara takılı kalır?

Amasya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Derya Canlı, bu yaygın ama çoğu zaman anlamlandıramadığımız durumun arkasında beynin çalışma prensiplerinin yattığını belirterek, şarkıların zihinde tekrar etmesinin tesadüf olmadığını vurguladı.

BEYİN TAMAMLANMAMIŞ OLANI SEVMEZ

Dr. Canlı’ya göre beynin temel özelliklerinden biri, yarım kalan bilgiyi tamamlamaya çalışmasıdır. Özellikle kısa, tekrar eden ve ritmik şarkılar bu mekanizmayı kolayca tetikler.

“Bir şarkının yalnızca belirli bir bölümünü duyduğumuzda ya da şarkı ani şekilde yarıda kesildiğinde, beyin bunu tamamlamak ister. Bu nedenle şarkı, kişinin zihninde tekrar tekrar çalmaya devam eder” diyen Dr. Canlı, bu durumun psikolojik bir bozukluk değil, beynin doğal bir işleyişi olduğunu ifade etti.

BASİT MELODİLER DAHA KALICI OLUYOR

Araştırmalara göre, basit melodiler, sınırlı nota aralığına sahip ve ritmik yapısı güçlü şarkılar beyinde daha kolay yer ediniyor. Özellikle nakaratı sık tekrar eden şarkılar, kısa sürede zihinsel döngüye giriyor.

Dr. Canlı, “Beyin, karmaşık müziklerden çok kolay işlenebilen, tahmin edilebilir melodileri tercih eder. Bu da popüler şarkıların neden bu kadar akılda kaldığını açıklar” dedi.

STRES VE YORGUNLUK ŞARKIYA TAKILMAYI ARTIRIYOR

Şarkıların zihinde sürekli dönmesinin yalnızca müzikle ilgili olmadığını belirten Dr. Canlı, stres, zihinsel yorgunluk ve dikkat dağınıklığının bu durumu artırdığını söyledi.

“Yoğun stres altındayken ya da zihnimiz başka bir işle meşgulken, beyin kontrol mekanizmalarını gevşetir. Bu da istemsiz düşüncelerin daha kolay ortaya çıkmasına neden olur. Şarkıların tekrar etmesi bu istemsiz düşüncelerden biridir” diye konuştu.

DUYGUSAL BAĞLANTI ÖNEMLİ BİR ETKEN

Bir şarkının geçmişte yaşanmış bir anıya, bir kişiye ya da güçlü bir duyguya eşlik etmesi de zihinde kalıcılığı artırıyor. Dr. Canlı, müziğin beynin duygularla ilişkili bölgelerini doğrudan etkilediğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Özellikle ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde dinlenen şarkılar, duygusal hafızaya daha güçlü şekilde kaydedilir. Bu nedenle yıllar sonra bile o şarkıyı duyduğumuzda zihnimizde tekrar etmeye başlar.”

TAKINTI MI, NORMAL BİR DURUM MU?

Toplumda sıkça merak edilen bir diğer konu ise şarkıya takılmanın takıntı bozukluğuyla ilişkili olup olmadığı. Dr. Canlı, çoğu durumda bunun tamamen normal olduğunu vurguladı.

“Şarkının zihinde dönmesi tek başına obsesif kompulsif bozukluk belirtisi değildir. Ancak kişi bu düşünceyi engelleyemiyor, ciddi huzursuzluk yaşıyor ve günlük işlevselliği bozuluyorsa, o zaman değerlendirilmesi gerekir,” ifadelerini kullandı.

ŞARKIDAN KURTULMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?

Dr. Canlı, zihne takılan şarkılardan kurtulmak için uygulanabilecek bazı basit yöntemler olduğunu belirtti:

Şarkıyı tamamen dinlemek

Dikkati başka bir zihinsel aktiviteye yönlendirmek

Sakız çiğnemek gibi ağız-motor hareketleri yapmak

Fiziksel aktiviteyle meşgul olmak

“Beyni bastırmaya çalışmak çoğu zaman ters etki yaratır. Şarkıyı zorla düşünmemeye çalışmak yerine, dikkati başka bir alana yönlendirmek daha etkilidir” dedi.

MÜZİĞİN BEYİN ÜZERİNDEKİ GÜCÜ

Müziğin insan beyni üzerindeki etkisinin son derece güçlü olduğunu vurgulayan Dr. Canlı, şarkıların yalnızca eğlence aracı olmadığını, aynı zamanda hafıza, duygu ve dikkat süreçleriyle yakından ilişkili olduğunu belirtti.

“Bir şarkının zihnimizde dönmesi, beynimizin öğrenme ve hatırlama kapasitesinin bir yansımasıdır. Bu yönüyle bakıldığında, şarkıya takılmak aslında beynimizin ne kadar aktif çalıştığını gösterir” diye konuştu

Hanife Yeşilyurt