Amasya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Derya Canlı, son yıllarda özellikle yoğun stres, yaşam temposu ve ruhsal yorgunlukla birlikte daha sık konuşulan “klinomani” hakkında önemli değerlendirmelerde bulundu. Halk arasında çoğu zaman tembellik ya da isteksizlik olarak yorumlanan bu durumun, aslında psikolojik ve biyolojik nedenlerle ortaya çıkabileceğini belirten Canlı, uzun süre devam eden yataktan çıkmak istememe halinin mutlaka dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Dr. Canlı, klinomaninin kişinin yatağında kalmaya yönelik yoğun istek duyması, sabah kalkmakta zorlanması, günlük sorumluluklarını ertelemesi ve gün içinde tekrar yatağa dönme eğilimi göstermesi şeklinde ortaya çıkabildiğini ifade etti. Özellikle modern yaşamın getirdiği baskılar, iş stresi, gelecek kaygısı, ekonomik sıkıntılar ve sosyal ilişkilerde yaşanan problemler nedeniyle birçok bireyin bu sorunla karşı karşıya kalabildiğini kaydeden Canlı, durumun basit bir yorgunluk haliyle karıştırılmaması gerektiğini vurguladı.

“TEK BAŞINA HASTALIK DEĞİL, ÖNEMLİ BİR İŞARET OLABİLİR”

Klinomaninin tek başına resmi bir tanı olarak değerlendirilmediğini ancak başka ruhsal rahatsızlıkların belirtisi olabileceğini dile getiren Canlı, “Klinomani; depresyon, kaygı bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu, tükenmişlik sendromu, kronik stres ya da bazı uyku bozukluklarının habercisi olabilir. Kişi yatağında kendisini güvende hissedebilir ve dış dünyadaki sorunlarla yüzleşmek istemeyebilir. Bu nedenle yalnızca davranışa bakarak yorum yapmak doğru değildir” dedi.

Özellikle sabah saatlerinde yoğun isteksizlik yaşayan, alarmı defalarca erteleyen, gün içinde hiçbir şeye enerjisi olmadığını düşünen ve yatağından çıkınca bile tekrar uzanmak isteyen bireylerde dikkatli olunması gerektiğini söyleyen Canlı, bu durumun zamanla kişinin iş, okul ve aile yaşamını olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

GENÇLERDE VE ÇALIŞAN KESİMDE ARTIŞ DİKKAT ÇEKİYOR

Son dönemde genç yetişkinlerde ve yoğun tempoda çalışan bireylerde benzer şikayetlerin arttığını kaydeden Dr. Canlı, özellikle düzensiz uyku alışkanlıklarının sorunu derinleştirdiğini ifade etti. Gece geç saatlere kadar telefon, tablet ve bilgisayar kullanımı, sosyal medya bağımlılığı, ekran ışığına maruz kalma ve düzensiz biyolojik ritmin sabah uyanmayı zorlaştırdığını belirten Canlı, “Birçok kişi fiziksel olarak yatakta olsa da zihinsel olarak dinlenmiş uyanmıyor. Bu da gün boyu halsizlik ve tekrar yatağa dönme isteği oluşturuyor” diye konuştu.

Canlı, gençler arasında motivasyon kaybı, sınav baskısı, gelecek kaygısı ve sosyal karşılaştırmaların da klinomani benzeri belirtileri artırabileceğini söyledi. Özellikle üniversite öğrencileri ve yeni mezun gençlerde belirsizlik duygusunun psikolojik yük oluşturduğunu ifade etti.

“TEMBELLİK DİYE ETİKETLEMEK YANLIŞ”

Toplumda en sık yapılan hatalardan birinin bu kişileri “üşengeç”, “sorumsuz” ya da “tembel” olarak damgalamak olduğunu belirten Dr. Canlı, bunun kişinin yaşadığı süreci daha da ağırlaştırabileceğini söyledi. Canlı, “Kişi zaten kendisini suçlu, yetersiz ve değersiz hissedebilir. Bir de çevresinden eleştiri gördüğünde içine kapanma artar. Destekleyici yaklaşım, yargılayıcı tutumdan çok daha etkilidir” ifadelerini kullandı.

Ailelerin özellikle genç bireylerde görülen uzun süre odadan çıkmama, sosyal etkinliklerden uzaklaşma, iştahsızlık, aşırı uyuma ya da tam tersi uykusuzluk gibi belirtileri göz ardı etmemesi gerektiğini belirten Canlı, erken dönemde fark edilen sorunların daha kolay çözülebileceğini söyledi.

NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?

Yataktan çıkmak istememe halinin birkaç gün süren geçici yorgunluk dönemleriyle karıştırılmaması gerektiğini vurgulayan Canlı, şu uyarılarda bulundu:

Bu durum haftalarca sürüyorsa

İşe, okula ya da günlük yaşama engel oluyorsa

Kişi sürekli mutsuz, isteksiz ve umutsuz hissediyorsa

Sosyal ilişkilerden uzaklaşma başladıysa

Uyku ve iştah düzeni bozulduysa

mutlaka bir uzmana başvurulması gerektiğini ifade etti.

YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİ ETKİLİ OLABİLİR

Klinomani belirtilerini azaltmak için günlük yaşam alışkanlıklarının da önemli olduğunu kaydeden Dr. Canlı, düzenli uyku saatleri oluşturulması, sabah gün ışığına çıkılması, hafif egzersiz yapılması, dengeli beslenilmesi ve ekran süresinin azaltılmasının faydalı olabileceğini belirtti. Ayrıca küçük hedeflerle güne başlamanın motivasyonu artırabileceğini söyledi.

Canlı, “Sabah kalkar kalkmaz yatağı toplamak, perdeyi açmak, kısa bir yürüyüş yapmak ya da basit görevler belirlemek bile zihinsel olarak harekete geçirici etki yaratabilir. Ancak altta yatan depresyon ya da anksiyete varsa profesyonel destek şarttır” dedi.

SESSİZ İLERLEYEN BİR SORUN OLABİLİR

Dr. Derya Canlı, klinomaninin çoğu zaman fark edilmeden ilerlediğini ve kişinin yaşam kalitesini düşürdüğünü belirterek, “Bazen insanlar sadece yorgun olduğunu düşünür ama aslında ruhsal olarak tükenmiş olabilir. Bu nedenle bedenin verdiği sinyalleri ciddiye almak gerekir” diye konuştu.

Hanife Yeşilyurt