Basketbolda var, voleybolda var. Bir pozisyon tartışmalı olduğunda antrenör kenardan işaretini veriyor ve hakemden görüntülü inceleme talep edebiliyor. Hakem ekrana gidiyor, pozisyon yeniden izleniyor ve karar veriliyor. Üstelik bu hak sınırsız değil. Yanlış itiraz edersen hakkını kaybediyorsun, doğru itiraz edersen çoğu uygulamada elindeki hakkı koruyorsun. Böylece hem hakemin otoritesi devam ediyor hem de takımın kaderini değiştirecek açık bir hataya karşı teknik heyetin elinde son bir güvence bulunuyor.

Futbola geldiğimizde ise garip bir durumla karşılaşıyoruz. Dünyanın en fazla izlenen, en fazla para harcanan ve kimi zaman tek bir hakem kararının milyonlarca avroya, şampiyonluğa veya küme düşmeye mal olabildiği bir spor dalında VAR var ama teknik direktörün “Bu pozisyona bir daha bakın” deme hakkı yok.

Asıl tartışılması gereken mesele bence tam olarak budur.

VAR futbola ilk geldiğinde büyük bir umut oluşturmuştu. Artık gözden kaçan penaltılar görülecek, yanlış kırmızı kartlar düzeltilecek, ofsayttan atılan goller engellenecek ve maçların kaderini belirleyen büyük hakem hataları azalacaktı. Bir ölçüde bunlar gerçekleşti de. Fakat zaman içerisinde başka bir problem ortaya çıktı: İnsanlar artık yalnızca hakemin kararını değil, VAR’ın neden bazı pozisyonlara müdahale edip bazılarına etmediğini tartışmaya başladı.

Bir maç düşünün. Teknik direktör pozisyonu kulübedeki ekrandan görüyor. Futbolcular itiraz ediyor. Tribündeki on binlerce kişi tekrarını seyrediyor. Televizyon başındaki milyonlarca insan birkaç saniye içerisinde dört ayrı açıdan pozisyona bakıyor. Fakat VAR hakemi müdahale etmiyorsa teknik direktörün yapabileceği hiçbir şey yok.

Peki neden?

Madem teknoloji futbolun içerisine girdi, teknolojiyi yarım kullanmanın anlamı nedir?

Ben futbolda da basketbol ve voleybola benzer bir “görüntülü itiraz hakkı” olması gerektiğini düşünüyorum. Her takımın teknik direktörüne maç başına iki itiraz hakkı verilebilir. Teknik direktör bir pozisyonun yanlış değerlendirildiğini düşünüyorsa dördüncü hakeme işaretini verir ve görüntülü inceleme talep eder. Hakem monitöre gider, pozisyonu kendi gözleriyle yeniden izler ve kararını verir.

Eğer teknik direktörün itirazı haksızsa bir hakkı gider. Haklıysa hakkını korur.

Bu kadar basit.

Üstelik bunun futbolun doğasına aykırı olduğu iddiasına da çok katılmıyorum. Bugün zaten VAR incelemeleri nedeniyle dakikalarca beklediğimiz maçlar oynanıyor. Bir gol oluyor, futbolcular sevinip orta sahaya geliyor; ardından iki dakika boyunca çizgiler çekiliyor. Penaltı pozisyonunda oyun duruyor, VAR konuşuyor, hakem kulağını tutuyor, sonra kenara gidiyor. Yani “oyunun akışı bozulur” gerekçesi artık eskisi kadar güçlü değil.

Aksine, sınırlı itiraz hakkı VAR tartışmalarını azaltabilir.

Çünkü teknik direktör elindeki iki hakkı her pozisyonda kullanamaz. Kullanırsa kaybedeceğini bilir. Dolayısıyla gerçekten maçın kaderini değiştirdiğine inandığı pozisyonu seçmek zorunda kalır. Böylece her taçta, her faulde, her temasta görüntüye gidilen bir futbol ortaya çıkmaz.

Mesela 87. dakikada ceza sahasında tartışmalı bir pozisyon yaşandı. Hakem devam dedi. VAR da müdahale etmedi. Teknik direktörün elinde hâlâ bir inceleme hakkı varsa kartını versin:

“Ben bu pozisyonun yeniden izlenmesini istiyorum.”

Hakem gitsin, görüntüyü izlesin.

Penaltı değilse oyun devam etsin. Penaltıysa versin.

Bundan daha doğal ne olabilir?

Buradaki önemli nokta hakemin yetkisini teknik direktöre vermek değildir. Son kararı yine hakem verecektir. Teknik direktör yalnızca pozisyonun yeniden incelenmesini talep edecektir. Kararı değiştiren kişi yine sahadaki hakem olacaktır.

Daha da ilginci, futbol dünyası aslında bu düşünceye sandığımızdan çok daha fazla yaklaşmış durumda. FIFA’nın geliştirdiği Football Video Support (FVS) sisteminde takımların teknik direktörleri görüntülü inceleme talep edebiliyor. Deneme protokolünde her takım için maç başına iki inceleme talebi öngörülüyor; hakemin incelemesi sonucunda ilk karar değişirse takım o hakkını kaybetmiyor. Talep de doğrudan takımın teknik direktörü tarafından yapılıyor. (vod.fifa.com)

Üstelik sistem yalnızca teoride kalmış değil. FIFA, FVS’nin farklı organizasyonlarda denenmeye devam ettiğini ve 2025 itibarıyla İtalya Serie C ile İspanya’daki bazı liglerde uygulanmaya başladığını açıkladı. IFAB’ın 2026 gündeminde de Football Video Support denemelerinin gelişimi ayrıca değerlendiriliyor. (Inside FIFA)

Demek ki mesele artık “Futbolda böyle bir şey olabilir mi?” sorusu değildir.

Oluyor.

Asıl soru şudur:

Madem yapılabiliyor, neden dünyanın en büyük liglerinde ve turnuvalarında teknik direktörlere de böyle sınırlı bir hak verilmesin?

Bence futbol VAR’dan vazgeçmemeli. Tam tersine VAR’ı daha adil hâle getirmeli. Çünkü teknoloji hakemin yerine geçmemeli ama hakemin göremediğini gösterebilmeli. Bunun yanında takımların da maçın kaderini değiştiren bir pozisyon karşısında tamamen çaresiz bırakılmaması gerekir.

İki takım sahaya eşit şartlarda çıkıyorsa, ikisinin teknik direktörüne de iki görüntülü itiraz hakkı verin.

Doğru kullanırsa hakkı kalsın.

Yanlış kullanırsa hakkını kaybetsin.

Ve son sözü yine hakem söylesin.

Belki o zaman maçlardan sonra saatlerce “VAR neden çağırmadı?”, “VAR bunu nasıl görmedi?”, “Bu pozisyon neden incelenmedi?” diye konuşmak yerine yeniden futbolu konuşmaya başlayabiliriz.

Çünkü teknoloji futbolun içine bir kere girdiyse mesele artık teknolojinin olup olmaması değildir.

Mesele, o teknolojinin adalet için kimin kullanımına açık olduğudur.