SGK Amasya İl Müdürü Nurcan Yurt Şenel, Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında yaptığı kapsamlı açıklamada kayıt dışı istihdamın çalışanlar, işverenler ve ülke ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekerek, tüm kesimleri kayıtlı istihdama destek vermeye çağırdı. “Sigorta ile iş güvende, işçi güvende; gelecek güvende” sloganıyla yayımlanan basın açıklamasında, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından kayıt dışı çalışmayla mücadelenin büyük önem taşıdığı vurgulandı.

Şenel açıklamasında, kayıt dışı istihdamın yalnızca sigortasız işçi çalıştırılması anlamına gelmediğini belirterek, çalışanların çalışma günlerinin ya da aldıkları ücretlerin eksik bildirilmesinin de kayıt dışı istihdam kapsamında değerlendirildiğini ifade etti. Sigortalı çalışmanın anayasal bir hak olduğunun altını çizen Şenel, aynı zamanda bunun hem çalışan hem de işveren açısından yasal bir zorunluluk olduğunu kaydetti.

İşverenlerin sigortasız işçi çalıştırma hakkının bulunmadığını belirten Şenel, çalışanların kendi istekleriyle dahi olsa sigortasız çalışmayı talep etmelerinin hukuken mümkün olmadığını söyledi. Bu tür taleplerin zaman zaman iyi niyetli bir yaklaşım gibi görülebileceğini ancak işverenler açısından ciddi yasal ve mali riskler doğurduğunu ifade eden Şenel, işletmelerin mevzuattan taviz vermeden hareket etmeleri gerektiğini dile getirdi.

Özellikle emekli aylığı, dul ve yetim aylığı alan vatandaşların, sosyal yardım yararlanıcılarının veya bakmakla yükümlü olunan kişi statüsündekilerin bazı hak kayıpları yaşamamak adına kayıt dışı çalışmaya eğilim gösterebildiklerini belirten Şenel, işverenlerin bu tür talepler karşısında bilinçli davranmasının büyük önem taşıdığını söyledi. Şenel, kayıt dışı çalışmanın kısa vadede avantaj gibi görünse de uzun vadede hem çalışanlar hem de işverenler için ciddi sonuçlar doğurduğunu vurguladı.

“Kayıt dışı çalışanlar birçok temel haktan mahrum kalıyor”

Kayıt dışı istihdamın çalışanlar açısından doğurduğu sonuçlara değinen Şenel, sigortasız çalışan kişilerin geleceğe dair en önemli güvencelerden biri olan emeklilik hakkından mahrum kaldığını ifade etti. Bunun yanında, olası iş göremezlik durumlarında malullük aylığından yararlanılamadığını, çalışanların vefatı halinde ise geride kalan eş ve çocukların ölüm aylığı güvencesinden faydalanamadığını söyledi.

Şenel ayrıca, sigortasız çalışan kişilerin işsiz kaldıklarında işsizlik sigortasından yararlanamadığını, sağlık hizmetlerine erişimde ciddi sorunlar yaşayabildiğini ve Genel Sağlık Sigortası primlerini kendi bütçelerinden ödemek zorunda kalabildiklerini belirtti. İş kazaları ve meslek hastalıkları konusunda da kayıt dışı çalışanların büyük risk altında olduğunu vurgulayan Şenel, yasal güvenceden uzak çalışan kişilerin hem maddi hem de sağlık açısından ağır mağduriyetlerle karşılaşabileceğini kaydetti.

Kayıt dışı istihdamın yalnızca sosyal güvenlik haklarını değil, iş mevzuatının sağladığı temel çalışan haklarını da ortadan kaldırdığına dikkat çeken Şenel, sigortasız çalışan kişilerin kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili, fazla mesai ücreti ve analık izni gibi haklardan da mahrum kaldığını ifade etti. Bu durumun çalışanları güvencesiz ve düşük ücretli çalışma koşullarına mahkûm ettiğini belirten Şenel, kayıtlı istihdamın çalışma barışı açısından büyük önem taşıdığını söyledi.

İşverenlere “teşviklerden yararlanın” çağrısı

Sosyal güvenlik uygulamalarında temel amacın cezalandırmak değil, rehberlik etmek olduğunu ifade eden Şenel, işletmelerin sürdürülebilir ve güvenli bir şekilde büyümelerine destek olmayı hedeflediklerini dile getirdi. Ancak kayıt dışı istihdamın işletmeler açısından da telafisi güç sonuçlar doğurduğunu vurgulayan Şenel, sigortasız işçi çalıştırıldığının tespit edilmesi halinde yüksek idari para cezalarıyla karşı karşıya kalındığını belirtti.

Şenel, kayıt dışı çalıştırma nedeniyle prim teşviklerinin iptal edilebildiğini, iş kazası durumlarında işverenlerin çok ağır mali yükümlülüklerle karşılaşabildiğini ifade ederek, “Kısa vadeli kazanç gibi görünen kayıt dışı istihdam, işletmeleri uzun vadede çok daha büyük maliyetlerle karşı karşıya bırakmaktadır” dedi.

İşverenlerin bu riskleri almak yerine devlet tarafından sağlanan istihdam teşviklerinden yararlanmalarının daha doğru bir tercih olacağını belirten Şenel, kayıtlı istihdamın işletmelerin kurumsallaşması ve sürdürülebilir büyümesi açısından da önemli olduğuna dikkat çekti.

“Kayıt dışı istihdam ekonomiye zarar veriyor”

Kayıt dışı istihdamın yalnızca bireysel değil, toplumsal ve ekonomik açıdan da ciddi sorunlara yol açtığını belirten Şenel, bu durumun piyasada haksız rekabet oluşturduğunu söyledi. Vergi ve prim yükümlülüklerini yerine getiren işletmelerin dezavantajlı duruma düştüğünü ifade eden Şenel, kayıt dışılığın piyasa dengelerini bozduğunu kaydetti.

Kayıt dışı istihdam nedeniyle devletin önemli ölçüde vergi ve prim kaybına uğradığını belirten Şenel, sosyal güvenlik sisteminin zarar gördüğünü ve çalışan-emekli dengesinin bozulduğunu ifade etti. Bunun yanı sıra gelir dağılımındaki adaletsizliğin arttığını, ekonomik verilerin güvenilirliğinin zedelendiğini ve doğru politikaların oluşturulmasının zorlaştığını söyledi.

İş yerlerinde kayıt dışı çalışmanın verimlilik ve motivasyon kaybına da neden olduğunu ifade eden Şenel, kayıtlı ve güvenceli çalışma ortamlarının hem çalışan memnuniyeti hem de üretkenlik açısından büyük önem taşıdığını dile getirdi.

Vatandaşlara e-Devlet ve ALO 170 hatırlatması

Çalışanların sigorta durumlarını kolaylıkla kontrol edebileceklerini belirten Şenel, vatandaşların PTT’den alacakları e-Devlet şifreleriyle www.turkiye.gov.tr üzerinden hizmet dökümlerini sorgulayabileceklerini söyledi. Bunun yanı sıra ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’nin 7 gün 24 saat hizmet verdiğini belirten Şenel, vatandaşların SGK il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezlerinden de bilgi alabileceklerini ifade etti.

Sigortasız çalıştırıldığını ya da çalışma günlerinin ve ücretlerinin eksik bildirildiğini düşünen çalışanların şikâyetlerini ALO 170 üzerinden, Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine doğrudan başvurarak veya CİMER aracılığıyla iletebileceklerini belirten Şenel, kayıt dışı istihdamla mücadelenin toplumun tüm kesimlerinin desteğiyle mümkün olacağını kaydetti.

Banka üzerinden ödeme zorunluluğu hatırlatıldı

Şenel açıklamasında ücret ödemelerinde banka kanalı kullanımının önemine de dikkat çekti. Çalışma hayatında şeffaflığın sağlanması ve çalışan haklarının korunması amacıyla, Türkiye genelinde üç ve daha fazla işçi çalıştıran işletmelerde ücret ödemelerinin banka aracılığıyla yapılmasının yasal zorunluluk olduğunu hatırlattı.

Bu yükümlülüğe uyulmaması halinde her çalışan ve her ay için ayrı ayrı idari para cezası uygulandığını belirten Şenel, işletmelerin ileride ciddi mali yaptırımlarla karşılaşmaması için mevzuata uygun hareket etmeleri gerektiğini ifade etti.

Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında tüm vatandaşlara çağrıda bulunan Şenel, kayıtlı istihdamın yalnızca bir yasal zorunluluk olmadığını belirterek, “Kayıtlı istihdam; ülkemizin aydınlık yarınlarına, çocuklarımızın geleceğine ve işletmelerimizin sürdürülebilirliğine yapılan en büyük yatırımdır” ifadelerini kullandı.

SGK Amasya Bülten