AMASYA YÖRESİNE YERLEŞEN TÜRKMENLER

X. yy.dan sonra Anadolu'ya gelen Türkmen aşiretlerinden Amasya yöresine yerleşenler Ulu-Yörüklerdi. Bunlar, Sivas ve Tokat'a kadar olan bölgeye dağılmışlar, bazı oymakları da Ankara ve Kırşehir'e değin uzanmışlardı. Ulu-Yörükler  Yüzde-pare, orta-pare adlarıyla üç kümeye ayrılmışlardı.                                                                                                                                             

Her birinin, belli yörelerde kışlakları olmasına karşın, çiftçilik de yapıyorlardı. Ulu-Yörükleri oluşturan bölüklerin adları ise şöyleydi: İl-Beğlu, Çepni, Kulaoğuzlu, Akkuzulu, Ak-Salu, Tatlu, Gerenpa, Gökçelu, Şerefeddinlu, Çungar, Ballu, Çapanlu, İkizlu, Çavurçı, Ustacalu (Ustahaculu), Dodurga, Özlü, Kırıklu, Kara-Fakihlu, Turgutlu, Ağça-Koyunlu, Ali-Beğlu, Kuzugöllü, Kara-Keçulu ve İnallu.

   Amasya 1608'den sonra göreceli bir dinginlik yaşadı. XIV. yy. sonlarındaki zorunlu iskân girişimleri daha çok konar göçer grupların yörede yerleştirilmeleri amacını taşıyordu.Bu girişimler Çorum ve Yozgat bölgeleri yanında Amasya'yı da etkiledi.

   Ulu-Yörüklerin Orta-Pare kolu, bu dönemde Menbiçte bütünüyle yerleşmiş ve çiftçilik yapmaya başlamıştı. 1854-1855 Kırım Savaşı ertesi 1860'lı yıllarda Kırım ve Kafkasya'dan göçler arttı. Bu durum üzerine Osmanlı ülkesinde yardım kampanyası başladı. Yiyecek, yapı gereçleri, tahıl, tohumluk ve çeşitli para yardımlarının yanında, arazi bağışlayanlar da bulunuyordu. Amasya seçkinlerinden Hafız Ali Paşa torunları, 400 dönümlük verimli arazilerini karşılıksız olarak göçmenlere paylaştırılmak üzere hükümete verdiler. Bu dönemde Amasya halkı ve memurları, ayrıca 6.424 kuruş yardımda bulundular.1877'de yeniden başlayan Osmanlı-Rus savaşları, Balkanlar'daki isyan ve işgaller sonucu buralardan Anadolu'ya sığınmak üzere göçler oldu. 1878'de 150 bin göçmenin gönderileceği yerler saptandı. Bunlardan biri de Amasya idi. Amasya'ya Samsun'dan 4500 kişi getirildi. XV. XVI. XVII. XVIII. yy. larda ise, giderek daha müreffeh bir yaşam sürdüren Amasya XIX. yy.a gelindiğinde tüm Osmanlı Devleti'nde olduğu gibi daha değişik bir dinamiği yaşamaya başlamıştır. Günümüz Amasya'sı göç almayan ve göç vermeyen iller arasında yer almaktadır. Amasya'ya Azerbaycan'dan Gelen Göçmenler: Göç iki yoldan yapıldı. Bunlardan bir tanesi Batum üzerinden Trabzon'a, diğeri de Kars üzerinden Anadolu'ya yapılan göçlerdir.

   Kars üzerinden gelenler geri dönebilme ümidi ile Doğu Anadolu Bölgesine, özellikle Kars yöresine yerleşmişlerdir. Trabzon üzerinden gelenler Batı ve Orta Anadolu içlerine yayılmışlardır. Büyük göçten sonra 1915-1917 yıllarında, 1928'de ayrı ayrı ve daha az miktarda Azeri gruplar Anadolu'ya yerleşmişler 1939'da Stalin katliamı sonrasında bu göç dalgasının arkası tamamen kesilmiştir. Amasya bölgesine yerleşenlerin büyük çoğunluğu Karabağ çevresinden Kazak ve Gence'den, bir kısmı da Bakü ve bugün Gürcistan'ın başkenti Tiflis'ten gelenlerdir.

   Yoğun olarak yaşadıkları merkezler ve köyler şunlardır:

 1. İl Merkezinde İhsaniye Mahallesinin bir bölümü (halihazırda dağınık yaşamaktadırlar).

 2.   Boğazköy (Tamamı)

3.  Fındıklı (Tamamı)

4.   Doğantepe (Kısmen)

5.   Tuzsuz (Kısmen)

6.   Uzunoba (Tamamı)

7.   Harmanağılı (Tamamı)

8.   Ayrancı (Tamamı)

9.   Küpeli  (Tamamı)

10. Alabedir (Tamamı)

11. Taşlıyurt (Tamamı)

12. Kıranbaşalan (Tamamı)

13. Yolpınarı (Kısmen)

14. Gediksaray (Kısmen)

15. Yeniköy (Kısmen)

16. Merzifon Hanlar (Tamamı)